Математика және математиканы оқыту әдістемесі кафедрасы Семейде тұңғыш мұғалімдер дайындайтын институт ірге тасын қалаған 1934 жылдан бастап, күні бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. 1952-1972 жылдары аталмыш кафедра “Жоғары математика” және “Элементар математика” кафедралары болып екі кафедраға бөлініп жұмыс істеді. “Жоғары математика” кафедрасының негізін қалаушы және оны басқарушы Төлеубай Ыдырысұлы Аманов болса, ал “Элементар математика” кафедрасының меңгерушісі болып сол кездегі ректор Александар Антонович Курочкин қызмет істеді. Белгілі бір кезеңдерде бұл кафедраларға доцент Григорий Иванович Кириллов басшылық жасады. 1980-1996 жылдары доцент Абылайхан Ахметжанұлы Ахметжанов, профессор Құрмет Қабдықайырұлы Қабдықайыров, Гүлназ Еженханқызы Берікханова кафедраның сайланған меңгерушілері болды. 2004 жылдан бастап “математика және математиканы оқыту әдістемесі” кафедрасының меңгерушісі болып профессор Ерғали Қабдоллаұлы Есенжолов қызмет атқарды. Қазіргі уақытта аталған кафедраға доцент Оралтай Мұратханұлы Жолымбаев басшылық жасайды.

Қазіргі кезде кафедра 5В010900 “математика” мамандығы бойынша мұғалімдер даярлайды. 1934-1940 жылдары кафедрада “физика және математика” мамандығы бойынша кадрлар дайындағаны жөнінде деректер бар. Ал, 1996-2004 жылдар аралығында “математика”, “математика және информатика”, “математика және физика” мамандықтары бойынша мұғалімдер дайындалды. 2004 жылы кафедрада 6N0109 “Математика” мамандығы бойынша магистратура ашылып, 17 магистрлік диссертация қорғалды.
Бүгінгі таңда “математика және математиканы оқыту әдістемесі” кафедрасында 21 оқытушының 8–і ғылым кандидаты, 8 – магистрлік дәрежелері болса,  6 – доцент, 10 –аға оқытушы және 4 – оқытушы болып қызмет атқарады. Олардың: 1 – МАНПО Алтынсарин атындағы КАО академигі, 2 – ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкерлері, 2 – А.Байтұрсынов атындағы «Саңлақ автор» медалінің және 5 – «Ұлағатты ұстаз» атағының иегерлері.
Кафедрада оқытушы А.А.Анияровтың жетекшілігімен «Жас амановшылар» үйірмесі жұмыс істейді.

Математиканы оқытуға жүйелі-бүтіндік, тұлғалы-әрекеттік тұрғыдан әр-түрлі ғылым және білім беру орындарында жұмыс істеуге бейім жоғарыквалификациялы, білікті мамандар даярлау.

Тәрбие жұмысының мақсаты: Студенттің әлеументтік ортаға қалыптасуына бағытталған, болашақ мамандығына дайындық жүргізу  жұмысын жүйелендіру және тәрбие жұмысын жүргізудің жүйесін шыңдау.

 

Міндеті:

  • Жеке тұлғаның дамуына, әрбір білім алушының қайталанбайтын потенциалын ашуға психолого-педагогикалық жағдай жасау;
  • Шығармашылық жүйе көмегімен ұжымдық жұмысты ұйымдастыру және  дамыту.

 

2016-2017 оқу жылына ТӘРБИЕ ЖҰМЫСЫНЫҢ ЖОСПАРЫ

Іс-шара Атауы Өткізетін топ, кураторы Мерзімі
Тақырыптық тәрбие сағаттары ҚР Конституциясы мен Білім күні 1 курс 1 қыркүйек
Әңгіме Полигонның жабылуына 25 жыл Т-413 Қыркүйек
Тақырыптық тәрбие сағаттары Шәкәрім тағылымы 1 курс Қыркүйек
Қарттар күніне кездесу Қарттарым – асыл қазынам! Т-311, 313 Қазан
Тақырыптық тәрбие сағаты-кафедра ішілік Әлихан Бөкейхановтың туғанына 150 жыл Т-411 Қараша
Желтоқсан факультет Желтоқсан жаңғырығы. Желтоқсан оқиғасының 30 жылдығына орай Т-411,413 Желтоқсан
Жатақханада тәуелсіздіктің 25 жылдығына Мен Патриотпын! Т-611 Желтоқсан
Кездесу 1 желтоқсан- ЖИТС –пен күрес күні 1-3 курс Желтоқсан
Тақырыптық тәрбие сағаттары Тәуелсіздіктің 25 жылдығы 1-3 курс Желтоқсан
Сайыс, математика апталығы Математикалық дода Т-513, Т-511 Наурыз
Тақырыптық тәрбие сағаттары 8 наурыз халықаралық әйелдер күнін 1-3 курс Наурыз
Жатақханада Бақыт гүлін терген күн! Т-513, Т-511 Сәуір
Тақырыптық тәрбие сағаттары Жеңіс күніне тақырыптық тәрбие сағаты 1-3 курс Мамыр

АҚПАРАТТЫҚ ЖҰМЫС

ҚР Президентінің Жолдауын түсіндіру және насихаттау жұмыстарын жүргізу: 5В010900-Математика және 5В060100-Математика мамандықтарында білім алушы топтардың барлығында Президент жолдауымен танысу және талдау жұмыстары  жүргізіліп, ақпарат университет сайтына салынды.

2016 жылдың атаулы күндері тәрбие жұмысының жоспарына енгізілген.

 СТУДЕНТТЕРДІҢ ЖЕТІСТІКТЕРІ

5В010900 «Математика»  мамандығының студенттері университет, факультет және кафедра көлеміндегі тәрбиелік іс-шараларға белсенді түрде ат салысады.

Аты-жөні Қатысқан конкурстар мен іс-шаралар Иеленген орындары мен қосымша жұмыс
Ақантаева А.

Т-411

 Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университетінің жаратылыстану, техникалық, әлеуметтік –гуманитарлық және экономикалық ғылымдар бойынша XIX ғылыми студенттердің конференциясында  «Варинг мәселесі» атты мақала бойынша, математика оқу әдістемесі секциясында жасаған үздік баяндамасы үшін алғыс хатпен марапатталды. Астанада Ұлттық Евразия Университетінде өткен мемлекеттік конференцияда Сыдықова Аяулыммен бірге « Варинг мәселесі» атты мақала бойынша қатысып, алғыс хатпен марапатталды. Бұл мақала ақпарат құралында жарияланды. Ғылыми зерттеу жұмыстарына қатысқаны үшін жаратылыстану-математика факультетінің деканы Берікханова Г.Е.-ның алғыс хатымен марапатталды. Алғыс хат
Әлихан Е.

Т-411

Дебаттық сайыстарға қатысып алғыс хаттармен, Физика кафедрасы ұйымдастырылған тәуелсіздік күніне байланысты өткен ақындар мүшайрасына қатысып, жүлделі 2-орын иеленді. Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті өткізген факультет арасындағы қол күрестен 1-орын алды. Алғыс хат
Бисенхан Ж.

Т-411

Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университетінің ұйымдастыруымен өткен конкурстан өтіп, Турция мемлекті Денизли қаласындағы Памукалле университетіне «Эразмус» атты еуропалық бағдарламасы бойынша, 3курста, 1 семестр  оқуға жолдама алды.  

Алғыс хат

Жақып Ж.

Т-411

Семей қаласында өткен обылыс дебатқа,Өскемен қаласында ВКГУ-да болған дебаттық сайысқа, Астанада Сәкен Сейфуллин атындағы ҚазаТУ-да өткен дебаттық сайысқа, Алматы қаласында өткен дебаттық сайысқа, Семей қаласындағы Медициналық академияда өткен дебаттық сайыстарға қатысып, әр түрлі алғыс хаттармен марапатталды. Алғыс хат
Ерғалиқызы Ә.

Т-411

Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университетінің жаратылыстану, техникалық, әлеуметтік –гуманитарлық  және экономикалық ғылымдар бойынша XIX ғылыми студенттердің конференциясында  «Шеңберге іштей сызылған диоганальдарды перпендикуляр болатын төртбұрыштардың қасиеттері» атты мақала бойынша, математика оқу әдістемесі секциясында жасаған үздік баяндамасы үшін III-дәрежелі дипломмен марапатталды. «Шекті есептеуді геометриялық есептерге қолдану  мысалдары» атты мақала «Жаңа әлемдегі жастар және ғылым» Респуликалық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары атты кітапың 1-бөлімінде шықты. Алғыс хат
Калтаева Ж.

Т-411

Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университетінің жаратылыстану, техникалық, әлеуметтік –гуманитарлық және экономикалық ғылымдар бойынша XIX ғылыми студенттердің конференциясында  «Математикалық  сабағындағы жобалық тапсырмаларды қолдану әдістері» атты мақала бойынша, математика оқу әдістемесі секциясында жасаған үздік баяндамасы үшін алғыс хатпен марапатталды. Алғыс хат
Сыдықова А.

Т-411

Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университетінің жаратылыстану, техникалық, әлеуметтік –гуманитарлық және экономикалық ғылымдар бойынша XIX ғылыми студенттердің конференциясында  «Варинг мәселесі» атты мақала бойынша, математика оқу әдістемесі секциясында жасаған үздік баяндамасы үшін алғыс хатпен марапатталды. Астанада Ұлттық Евразия Университетінде өткен мемлекеттік конференцияда Ақантаева Айданамен бірге « Варинг мәселесі» атты мақала бойынша қатысып, алғыс хатпен марапатталды. Бұл мақала ақпарат құралында жарияланды. Алғыс хат
Сыгбаттоллаев Е.

Т-411

 Семей қаласында өткен «Жайдарман» ойындарына қатысып, алғыс хаттармен марапатталды. Алғыс хат
Спатай М.

Т-411

Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университетінің ұйымдастыруымен өткен конкурстан өтіп, Турция мемлекті Денизли қаласындағы Памукалле университетіне «Эразмус» атты еуропалық бағдарламасы бойынша, 3 курста,1 семестр  оқуға жолдама алды.  

 

Алғыс хат

Токбулатова Перизат

T-513

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің Жаратылыстану-математика факультетінің ұйымдастыруымен өткен 1 курстар арасында «Үздік староста» интелектуалды сайысына қатысқаны үшін алғыс хатпен марапаттады.

«Первокурсник – 2015» университет спартакиадасында қыздар арасында 500 м (155) жүгіруден бесінші орын алғаны үшін университет ректорының Ш.Амирбеков дипломымен марапатталды.

Диплом
Қапсемет Балғын

Т-513

Университеттің қоғамдық жұмыстарына белсене қатысып, ұйымдастырушылық қасиетімен ерекше көзге түскені үшін университет ректорының алғыс хатымен марапатталды.

«ШҚО Семей қаласы ішкі саясат бөлімі» ММ «Жастар орталығы» КММ кубогына арналған Қайым Мұхамедхановтың 100 жылдығына арналған Республикалық пікір-сайыс турниріне қатысып, үздік ойын көрсеткені үшін «Жастар орталығы» КММ директоры М.М.Қожамсеит дипломымен марапатталды.

Қазақтың ұлы ақыны Жамбыл Жабаевтың 170 жылдығына арналған Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің «Конгресс» интеллектуалды дебат клубы және Инженерлік технологиялық факультетінің кіші деканаты ұйымдастырған дәстүрлі «Инженерлік технологиялық факультетінің декан кубогі» пікіір-сайыс турнирінде ҮЗДІК СПИКЕР атанғаны үшін дипломмен марапатталды.

ҮЗДІК СПИКЕР
Тасболатова Назерке

Т-511

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің Жаратылыстану-математика факультетінің ұйымдастыруымен өткен 1 курстар арасында «Үздік староста» 3-орын
Қайрат Назым

Сұлтанқұл Венера

Т-511

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің Жаратылыстану-математика факультетінің Т-521 топтың ұйымдастырумен «Тіл – астар тірегі» дебат сайысында 1-орын алған үшін Самрұқ тобы мараппаталды. Командалық 1-орын
Нурланова Эльнора

Сұлтанқұл Венера

Т-511

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті жаратылыстану-технакалық-әлеуметтік-гуманитарлық және экономикалық ғылымдар бойынша XIX-ғылыми конференцияда Нурланова Эльнора мен Сұлтанқұл Венераға секциясында жасаған үздік баяндамасы үшін 3-ші дәрежелік диплом берілді. 3-орын
Сұлтанқұл Венера

Маукенова Айдана

Қайрат Назым

Т-511

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің Жаратылыстану-математика факультетінің математикалық аптада өткен математикалық марафонында 2-орын алған үшін Сұлтанқұл Венера, Маукенова Айдана, Қайрат Назым мараппаталды. 2-орын
Т-413 Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің Жаратылыстану-математика факультетінің математикалық аптада өткен математикалық марафоны 1-орын
Асан М., Журсынова Д.

Т-313

«Тригонометрия эәлементтері және олардың қасиеттері» Алғыс хат Алғыс хат
Бекешова А.

Т-313

8-ші Республикалық пәндік олимпиада, Түркістан қаласы 3 орын
Молдабаева Азиза,

Т-413

Ерғалиқызы Әдемі,

Т-411

 

«Шеңберге іштей сызылған диагональдары перпендикуляр болатын төртбұрыштың қасиеттері»

Жезказганский университет имени О.А.Байконурова, 29 апреля 2016 г. республиканская  научно-практическая конференция студентов и молодых ученых «Академик А.Маргулан и его научное наследие в исследовании Улытау – Жезказганского региона».

Сертификат
Молдабаева Азиза,

Т-413

Ерғалиқызы Әдемі,

Т-411

 

 

«Шеңберге іштей сызылған диагональдары перпендикуляр болатын төртбұрыштың қасиеттері»

XIX научная студенческая конференция по естественным, техническим, социально-гуманитарным и экономическим наукам

«МОЛОДЕЖЬ И НАУКА»

15-17 марта 2016 г.

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

3-орын
Виликс Жұпар Амантайқызы, Т-413

 

 

 

«Математикалық ойлаудың бес құрылымы және оларды оқытуда қолдану»

XIX научная студенческая конференция по естественным, техническим, социально-гуманитарным и экономическим наукам

«МОЛОДЕЖЬ И НАУКА»

15-17 марта 2016 г.

 

1-орын
Виликс Жұпар Амантайқызы, Т-413

 

 

 

«Математикалық ойлаудың ішкі құрылымдары және оларды оқытуда анықтау жолдары»

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2016 ж.14 сәуір, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-тің 20 жылдығы аясында өтетін студенттер мен жас ғалымдардың «Ғылым және білім – 2016» атты XІ Халықаралық ғылыми конференциясы

3-орын
Виликс Жұпар Амантайқызы, Т-413 «Математикалық ойлаудың бес құрылымы және оларды оқытуда қолдану»

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті, 7-8 сәуір, 2016ж. ҚР-ның тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған «Жаңа әлемдегі жастар және ғылым» атты Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция

Сертификат
Берік Нұрдана,  Ерғалиқызы Әдемі

 

«Геометриялық есептерге шек теориясын қолдану мысалдары»

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты, 5-6 сәуір, 2016ж. «Экспо – 2017 жастардың көзімен» атты студенттердің дәстүрлі V ғылыми-тәжірибелік конференциясы. Шымкент қаласы

Сертификат
Төлеубекова Айжан, Айтмағанбетова Жанар «Табиғи сорбентті пайдалана отырып мұнай және мұнай өнімдерімен ластанған топырақты тазарту» Қазақ Ұлттық Аграрлық университеті, студенттердің ХХ ғылыми конференциясы Сертификат

 АКАДЕМИЯЛЫҚ ҰТҚЫРЛЫҚ БАҒДАРЛАМАСЫ

2015-2016ж. Т-212 топ студенті Муканов Ернияз Питсбург мемлекеттік уиверситетіне 1 семестрге (АҚШ);

2015-2016ж. Асан Мөлдір І. Жансүгіров атындағы Жетісу  МУ 1 семестрге (Талдықорған қ.) оқуға барды.

2016-2017ж. Шапетов Бибарыс Питсбург мемлекеттік уиверситетіне 1 семестрге (АҚШ) оқуға кетті;

«Математика және математиканы оқыту әдістемесі» кафедрасында «Жас амановшылар» ғылыми-зерттеу үйірмесі жұмыс атқарады. Үйірме отырысы әр сәсенбі күні сағат 15:00 өткізіледі. Үйірме отырысында математиканың іргелі сұрақтары және математиканың ғылым және техникада қолданылуы, сондай-ақ, математиканы оқытудың қазіргі мәселелері қарастырылады. Үйірменің құрамында 35 студент бар.

2015 жылдың 11 қарашасында Түркістан қаласында өткен XXV оқушылар мен студенттердің ашық халықаралық ғылыми-практикалық  конференциясында 5В010900 «Математика» мамандығының студенттері: А.Карипова,Ж.Айтмаганбетова,А.Толеубеков,  5В072900 «Құрылыс» мамандығынан Толеукадыров Е. және  6М011200 «Химия» мамандығының магистранты  Д. Иминованың топтық ғылыми жобасы 1-дәрежелі дипломмен марапатталды.

Жаратылыстану, техникалық, әлеуметтік-гуманитарлық және экономикалық ғылымдар бойынша жыл сайынғы студенттердің ғылыми зерттеу жұмысы Республикалық конкурстың университеттік кезеңінде Журсынова Динара, Бабаева Шырайлым «Ақша есептеу қиын ба?» жобасымен I орынды иеленді, ал Айтмағанбетова Жанар, Толеубекова Айжан «Геометрияның  механикада қолданылуы» тақырыбымен екінші орынды иеленді.

Математика және математиканы оқыту әдістемесі кафедрасының студенттері 2015-2016 оқу жылының бірінші жарты жылдығында 28 мақала, ал екінші жартыжылдықта  18  мақала баспадан шығарды. Сондай-ақ, студенттер Алматы қаласындағы Қыздар педагогикалық университетінде, Астана қаласында Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде, НМТУ(Новосибирск қаласы), ММУ (Мәскеу қаласы) өткен ғылыми практикалық конференцияларына қатысты.

Математика және МОӘ кафедрасының СҒҮ мүшелерінің ұйымдастыруымен «Математиканың өмір сүруде қолданылуы» атты семинар өткізілді. Сонымен қатар, үйірме мүшелері мен Математика және МОӘ кафедрасының кафедра оқытушыларының ұйымдастыруымен мектеп оқушылары,  студенттер мен магистранттарға арналған TED-конфенция өткізілді.

Математика мамандығының 3-курс студенті Бекешова Амангүл республикалық пәндік олимпиадаға қатысып ІІІ жүлделі орынға ие болды.

4 курс студенті Нұрқасымов Бақытжан Тольяттида өткен халықаралық студенттік ғылыми жұмыстар конурсында 1 орынды иеленді.

Мамандығы Студенттің аты-жөні Алған орны Өту орны
5В060100-Математика 1.                 Аханова Алтынай, Жумагазинова Айым

2.                 Аханова Алтынай, Жумагазинова Айым

I

 

I

 

Павлодар

 

Семей

5В010900-Математика 1.         Карипова Айдана(проект)

2.         Карипова Айдана, Айтмаганбетова Жанар, Толеубекова Айжан

3.         Бекешева Амангуль (Олимпиада)

4.         Виликс Жұпар

5.         Журсынова Динара

6.         Виликс Жупар

7.         Берік Нұрдана

8.         Молдабаева Азиза, Сыдыкова Аяулым

9.         Журсынова Динара, Бабаева Шырайлым

10.     АйтмагамбетоваЖанар, ТолеубековаАйжан

I

II

 

 

 

III

 

III

III

III

II

III

I

 

II

 

Түркістан

Алматы

 

 

 

Түркістан

 

Астана

Семей

Астана

Семей

Алматы

Семей

 

Өскемен

 

Сондай-ақ кафедра студенттері  көптеген  ғылыми конкурстар, республикалық және халықаралық конференцияларға қатысып, алғыс хаттармен марапатталды

Мамандығы Студенттің аты жөні Өтуорны
5В010900-Математика 1.     Сыдыкова Аяулым, Акантаева Айдана

2.     Берік Нұрдана

3.     Төлеубай Алтын

4.     Карипова Айдана

5.     Карипова Айдана

6.     Айтмағанбетова Жанар

7.     Толеубекова Айжан

Астана

Астана

Астана

Астана

Өскемен

Өскемен

Өскемен

5В060100-Математика 1.     Аханова Алтынай

2.      Жумагазинова Айым

3.      Зекенгалиева Айнур

Астана

Астана

Астана

  1. Берикханова Гульназ Еженхановна. Физика-математика ғылымдарының докторы,  профессор, «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері», Ы.Алтынсарин  атындағы медалі, им.Байтурсынов атындағы «Үздік автор»  Медалі, 6 оқу құралының авторы.
  2. Жолымбаев Оралтай Муратканович. Физика-математика ғылымдарының кандидаты,  «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері»,  «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» медалі, Байтурсынов атындағы «Үздік автор»  Медалі, «Топырақтың ластанудан мұнайм және мұнай өнімдері арқылы тазалау тәсілі  және  өңделген табиғи материалды қолдану» жобаның авторы , 15 оқу құралының авторы.
  3. Вильданова Фауида Хасановна.  Физика-математика ғылымдарының кандидаты, доцент,   10 оқу құралының авторы.
  4. Есенжолов Ерғали Қабдоллаұлы.   Педагогика ғылымдарының кандидаты,  профессор, академик, корреспондент-мүшесі, Ы.Алтынсарин атындағы  МАНПО КАО.
  5. Садыкова Сауле Байдулловна.  Физика-математика ғылымдарының кандидаты, доцент, 4 оқу құралының авторы.
  6. Ахметжанов Абылайхан Ахметжанович. Физика-математика ғылымдарының кандидаты,  профессор, Ұлағатты ұстаз.
  7. Туленов Канат Серикович.  PhD докторі
  8. Несипбаев Ерлан Хабдулханович. Математика магистрі.
  9. Нурсултанова Гульфиза Кажиевна. Жаратылыстану ғылымдарының магистрі,  5 оқу және оқу-әдістемелік құралының авторі.
  10. Божко Марина Владимировна. Жаратылыстану ғылымдарының магистрі, 2 оқу  және оқу-әдістемелік құралының авторі.
  11. Ерденова Айгерим Курмангалиева.  Жаратылыстану ғылымдарының магистрі, 3 оқу және оқу-әдістемелік құралының авторі..
  12. Ахметкалиева Альмира Сериккановна. Педагогикалық ғылымдарының  магистрі.
  13. Жадыранова Асем Амирбековна. Педагогикалық ғылымдарының  магистрі.
  14. Сагитова Шуга Галиакпаровна. Математика магистрі.
  15. Тайболдина Қаламқас Радылханқызы.  Техникалық ғылымдар магистрі, 5 оқу  және оқу-әдістемелік құралының авторі.
  16. Гнускина Неля Ивановна, 1 оқу  және оқу-әдістемелік құралының авторі.
  17. Абдуалиева Клара Кенесбековна
  18. Бахтинова Эльмира Турсунбековна, 3 оқу  және оқу-әдістемелік құралының авторі.